Henryk Zins, Polska w oczach Anglików XIV-XVI w., PIW, Warszawa 1974, s.376

Wczoraj Coryyllus sformułował definicję polityki normańskiej polegającej na „ograniczonej lojalności wobec sojuszników”, kierującą się przy tym „doktryną obliczoną na likwidację wszystkich, którzy nie są Normanami, a także na zgromadzeniu możliwie dużej ilości dóbr pochodzących z rabunku.”

Zastanawiałem się przez chwilę, czy pewnej odmiany takiej polityki nie uprawiał kanclerz Krzysztof Szydłowiecki. O jego „ograniczonej lojalności” już sporo wiemy. Choćby to, że był opłacany przez cesarza i hojnie obdarowywany przez księcia Albrechta. Lubił gromadzić dobra, które w przypadku Prus wprawdzie pochodziły z rabunku dóbr i to zakonnych, ale jak wiadomo krzyżackich, wiec grzechu nie było.

Okazuje się, że kanclerz Szydłowiecki nie tylko brał, ale również rozdawał. Były to tak zwane inwestycje w pozyskiwanie sprzymierzeńców, którzy być może będą chcieli w przyszłości z jego nieco ograniczonej lojalności skorzystać. Kanclerz wybrał kierunek jak najbardziej „normański”, bowiem obdarował Henryka VIII łownymi sokołami. Wynikało to z pewnego planu, który zrodził się jeszcze w początku XVI stulecia. Tak pisze o tym Henryk Zins:

W „…1515 r. sprawa ta ponownie wypłynęła, tym razem jako plan zakrojony na większą skalę. Cesarz, Anglia, Hiszpania, Portugalia i Dania mieli zaatakować Turków w Afryce, natomiast Polska i Francja — uderzyć na Bałkany. Plan ten nigdy nie doszedł do skutku, niemniej projekt angielsko-polskiego sojuszu skierowanego przeciwko Turcji znalazł dosyć wyraźne odbicie w polityce angielskiej. Wspominano o nim w czasie wizyty Jana Dantyszka na dworze angielskim w 1522 r., rolę Polski w planowanej lidze antytureckiej wyraźnie podkreślał Henryk VIII w rozmowie z polskim humanistą”. (s.52)

Trochę nas mogą te plany polityczne dziwić, bo wyglądają na poszukiwanie fightera-frajera. Niemniej kanclerz skorzystał z okazji, by nawiązać tak zwane relacje i sokoły królowi wysłał.

Ten uprzejmie mu podziękował, w zamian za co dostał odpowiedź, którą biznesowe uczelnie kształtujące wiedzę o awansach w korporacyjnych drabinach, powinny oprawić w złote ramki. Posłuchajmy jak pisał o tym profesor Zins:

„Pismem Henryka VIII był Szydłowiecki do tego stopnia zachwycony, że z kolei zapewniał monarchę angielskiego, iż jego list będzie przechowywał między „cenniejszymi swymi pamiątkami” i jako świadectwo swej szczęśliwości przekaże potomkom. Ilekroć zaś spojrzy na to pismo królewskie, nie omieszka go z rozkoszą przytknąć do ust swoich. Nie cofając się przed różnymi pochlebstwami deklarował gotowość podarowania Henrykowi VIII dalszych sokołów.” (s.55-56)

Nie odgadniemy jak na ten epistolarny fetyszyzm zareagował król Henryk. Musiał chyba pomyśleć, że ta Polska to taki trochę dziwny kraj, o którym nie za bardzo wiadomo co naprawdę sądzić. Król Henryk VIII, co dziś zapewne nikomu dziś w głowie nie zaświta w okresie poprzedzającym swe matrymonialne perypetie, konstruował politykę w oparciu o realne przesłanki, które pozwoliły stwierdzić co następuje:

„Anglicy posądzali Zygmunta I o sprzyjanie luteranizmowi, co miało związek ze sprawą zatrzymanych w Londynie kupców gdańskich. Zarzucono im, że pod pozorem uprawiania handlu kolportowali w stolicy Anglii pisma luterańskie; potwierdziła to rewizja w ich mieszkaniu. Na prośbę zatrzymanych gdańszczan wstawił się za nimi król Polski w liście do Henryka VIII z 15.V.1526 r., starając się przekonać władcę Anglii o ich niewinności. Z odpowiedzi Henryka VIII wynika, że król angielski był całkowicie przekonany o słuszności zarzutów stawianych kupcom gdańskim, puścił ich jednak wolno na prośbę władcy polskiego.” (s.54)

Wydarzyło się to w rok po naszym „sławetnym triumfie” w postaci hołdu pruskiego. Pobłażliwość polskiego króla wobec luterskiej dżumy musiała Henryka mocno zaniepokoić, bowiem dla lepszego rozeznania wysłał do Polski swojego posła Johna Wallopa. Miał on jeszcze raz wybadać możliwość udziału Rzeczpospolitej w lidze antytureckiej. Tu żadnych wielkich sukcesów poseł nie odniósł. Ale zapisał się tym, że podkreślał „niezwykłą gościnność Polaków, pisząc, że w czasie swojej służby dyplomatycznej nigdzie nie był tak dobrze przyjmowany, chwalił też otrzymane od Zygmunta I i panów polskich prezenty”. (s.53)

Wątek turecki nie był jednak jedynym, który John Wallop miał rozeznać i poruszyć. Posłuchajmy profesora Zinsa:

„Zagadnienie reformacji w Polsce, a zwłaszcza w księstwie pruskim, stanowiło drugi motyw poselstwa Johna Wallopa do Polski w 1527 r.

Traktat krakowski i hołd pruski spotkały się, jak wiadomo, z negatywnym stosunkiem wielu krajów katolickich, z potępieniem papieskim i cesarskim. Zdziwienie wywołała zgoda Polski na sekularyzację państwa krzyżackiego i zwycięstwo luteranizmu w nowo kreowanym księstwie pruskim. (podkreślenie moje). Propaganda cesarska, szerząc po Europie niekorzystne dla Zygmunta I opinie, starała się w ten sposób pokryć zaniepokojenie z powodu wyraźnego związania lenna pruskiego z Polską. Misja Wallopa miała właśnie związek z docierającymi do Anglii wieściami na ten temat, z pogłoskami o popieraniu przez Polskę luteranizmu w Prusach, a nawet zabiegach Zygmunta I o wydanie córki za księcia pruskiego. Wallop miał skłonić władcę polskiego do niepopierania reformacji i w tym zakresie uzyskał od dworu polskiego pożądane zapewnienie”. (s.53)

Takie zapewnienie Anglicy otrzymali, bo król musiał się tłumaczyć ze swych mocno kontrowersyjnych działań całemu ówczesnemu rzymsko-katolickiemu światu. Takie, jak to się mówi, były koszty „hołdowego sukcesu”.

Ten znamienny epizod skończył się tym, że nasz kanclerz mógł raz jeszcze raz zabłysnąć wysyłką porcji epistolarnej „humanistycznej” wazelinki:

„W 1528 r. wysłał Szydłowiecki w darze Henrykowi VIII futra sobolowe wraz z listem, w którym ofiarowywał królowi angielskiemu swoje usługi. Zapewniał, że czegokolwiek Henryk od niego zażąda, spełni to najchętniej według swoich sił, jak przystało „jednemu z najoddańszych i najwierniejszych sług” Jego Królewskiej Mości. Z listów kanclerza Szydłowieckiego do Henryka VIII i Thomasa Wolseya wyraźnie widać, że nasz kanclerz łączył sprawy dyplomatyczne z pragnieniem, by jego imię dotarło do Anglii i zdobyło tam sobie popularność. Humanistyczne pragnienie sławy wyrażał w typowej dla epoki Renesansu przesadnej stylizacji, pełnej górnolotnych pochwał i patosu." (s.56)

Tu link do książki profesora.

https://allegrolokalnie.pl/oferta/henryk-zins-polska-w-oczach-anglikow-xivxvi-w

 

---

tagi: polska  misja  anglia  luter  henryk viii  krzysztof szydłowiecki  luteranizm  hołd pruski  poseł  henryk zins 

	Alfatool
	26 lutego 2026 11:03

23     835    12 zaloguj sie by polubić